مراقبت بعد از ختنه کودک؛ راهنمای کامل و علمی برای والدین

مراقبت بعد از ختنه کودک که یکی از رایج‌ترین اقدامات جراحی در نوزادان پسر است و معمولاً در روزها یا هفته‌های ابتدایی تولد انجام می‌شود. بسیاری از والدین تصور می‌کنند ختنه پایان کار است، اما مرحله اصلی از همان لحظه شروع می‌شود. مراقبت بعد از ختنه کودک نقش مستقیم در جلوگیری از عفونت، خونریزی و چسبندگی دارد. بی‌توجهی به مراقبت‌ها می‌تواند مشکلات کوتاه‌مدت و حتی بلندمدت ایجاد کند. درد، التهاب و بی‌قراری نوزاد اغلب به مراقبت نادرست مربوط می‌شود. آموزش والدین این عوارض را به حداقل می‌رساند. این مقاله راهنمای کامل و کاربردی مراقبت بعد از ختنه نوزادان است.

مراقبت‌های اولیه بعد از ختنه نوزاد

۲۴ ساعت اول بعد از ختنه حساس‌ترین زمان است و نیاز به توجه دقیق دارد. والدین باید ناحیه ختنه را هر یک ساعت بررسی کنند. مشاهده چند قطره خون طبیعی است، اما خونریزی فعال هشدار محسوب می‌شود. نوزاد باید آرام باشد و فشار به ناحیه تناسلی وارد نشود. خواباندن نوزاد به پشت بهترین حالت است. برای کنترل درد، فقط از استامینوفن طبق وزن استفاده می‌شود. دوز رایج استامینوفن برابر ۲ قطره به ازای هر کیلوگرم وزن است.

مراقبت بعد از ختنه با حلقه

در روش حلقه‌ای یا Plastibell، حلقه پلاستیکی تا زمان جدا شدن باقی می‌ماند. زمان افتادن حلقه معمولاً بین ۳ تا ۱۰ روز است. کشیدن یا چرخاندن حلقه خطرناک محسوب می‌شود. شست‌وشوی ملایم بعد از هر ادرار ضروری است. محل ختنه باید خشک و تمیز بماند. تماس طولانی با رطوبت، خطر عفونت را افزایش می‌دهد. استفاده منظم از وازلین بعد از ختنه مانع چسبیدن پوشک می‌شود.

مراقبت بعد از ختنه با بخیه

در ختنه جراحی، بخیه‌ها نقش اصلی در ترمیم دارند. بخیه‌ها معمولاً جذبی هستند و طی ۷ تا ۱۴ روز از بین می‌روند. والدین نباید پوست آلت را بکشند. فشار فیزیکی، باز شدن بخیه را تسریع می‌کند. ترشح زرد شفاف طبیعی است، اما چرک خطرناک است. قرمزی خفیف قابل انتظار است. درد شدید یا تورم پیشرونده نیاز به بررسی پزشکی دارد.

نحوه تمیز کردن محل ختنه

تمیز نگه داشتن محل ختنه یکی از مهم‌ترین مراحل مراقبت است. تنها آب ولرم برای شست‌وشو کافی است. صابون معطر یا الکلی آسیب‌زننده است. شست‌وشو باید کوتاه و ملایم انجام شود. محل زخم بعد از شست‌وشو باید کاملاً خشک شود. خشک‌کردن باید با ضربه آرام انجام گیرد. تماس دست آلوده با زخم، احتمال عفونت را بالا می‌برد.

تعویض پوشک بعد از ختنه

پوشک کثیف یا مرطوب محیط مناسبی برای رشد باکتری ایجاد می‌کند. پوشک باید سریع و منظم تعویض شود. تماس ادرار با زخم، سوزش و التهاب ایجاد می‌کند. نکته کمتر گفته‌شده، استفاده از پوشک یک سایز بزرگ‌تر است. پوشک بزرگ‌تر فشار مکانیکی را کاهش می‌دهد. کاهش فشار، خونریزی و درد را کم می‌کند. این نکته ساده، روند بهبودی را سریع‌تر می‌سازد.

نکات مهم در تعویض پوشک:

• استفاده از پوشک آزاد
• جلوگیری از بستن محکم نوارها
• تعویض سریع پس از هر ادرار

استفاده از وازلین بعد از ختنه

وازلین یک لایه محافظ مؤثر ایجاد می‌کند. این لایه از چسبیدن زخم به پوشک جلوگیری می‌کند. هر بار تعویض پوشک باید وازلین استفاده شود. مقدار کم کافی است. مصرف بیش از حد توصیه نمی‌شود. قطع زودهنگام وازلین اشتباه رایج والدین است. ادامه مصرف حتی بعد از افتادن حلقه، از چسبندگی آلت بعد از ختنه پیشگیری می‌کند.

حمام کردن نوزاد بعد از ختنه

حمام تا ۲۴ ساعت اول ممنوع است. بعد از آن، حمام کوتاه با آب ولرم مجاز است. مدت حمام باید کمتر از پنج دقیقه باشد. شوینده قوی استفاده نشود. لیف یا اسفنج روی زخم نکشید. بعد از حمام، محل ختنه کاملاً خشک شود. باقی ماندن رطوبت، التهاب را افزایش می‌دهد.

 علائم عفونت بعد از ختنه

برخی علائم طبیعی هستند، اما بعضی نشانه خطر محسوب می‌شوند. قرمزی خفیف جای نگرانی ندارد. تورم محدود هم طبیعی است. ترشح چرکی یا بوی بد خطرناک است. تب بالای ۳۸ درجه هشدار محسوب می‌شود. بی‌قراری مداوم نوزاد نباید نادیده گرفته شود. مشاهده این علائم نیاز به مراجعه فوری دارد.

علائم خطر شامل:

• ترشح چرکی
• تب
• بوی بد زخم
• درد شدید مداوم

خونریزی بعد از ختنه و راه‌های کنترل

لکه کوچک خون طبیعی محسوب می‌شود. خونریزی فعال طبیعی نیست. در صورت خونریزی، فشار مستقیم به مدت ۱۰ دقیقه توصیه می‌شود. پوشک کاملاً خونی نشانه خطر است. اگر خونریزی متوقف نشود، مراجعه ضروری است. مصرف دارو بدون تجویز ممنوع است. بررسی سریع از عوارض بعدی جلوگیری می‌کند.

چسبندگی آلت بعد از ختنه

چسبندگی زمانی رخ می‌دهد که پوست تنه به سر آلت بچسبد. این مشکل اغلب دیر تشخیص داده می‌شود. پیشگیری ساده‌تر از درمان است. چرب‌کردن منظم مهم‌ترین اقدام است. پایین کشیدن ملایم پوست فقط با توصیه پزشک انجام می‌شود. پیگیری تا چند ماه ضروری است. بی‌توجهی می‌تواند به تنگی مجرا منجر شود.

زمان افتادن حلقه ختنه

حلقه ختنه معمولاً بین روز سوم تا دهم می‌افتد. افتادن زود یا دیر، در محدوده طبیعی قرار دارد. کشیدن حلقه ممنوع است. چرخاندن حلقه نیز خطرناک است. باقی ماندن بیش از ۱۰ روز نیاز به بررسی دارد. افتادن حلقه ممکن است با ترشح کمی همراه باشد. این ترشح اغلب طبیعی است.

مدت زمان بهبودی بعد از ختنه

روند بهبودی چند مرحله دارد و باید صبور بود. درد و التهاب در دو تا سه روز اول کاهش می‌یابد. افتادن حلقه یا بخیه حدود یک هفته طول می‌کشد. ترمیم ظاهری پوست تا چهار هفته زمان می‌برد. پیشگیری از چسبندگی تا چهار ماه ادامه دارد. مراقبت نادرست این زمان را طولانی می‌کند. جدول زیر مراحل را نشان می‌دهد.

نتیجه‌گیری

مراقبت بعد از ختنه کودک یک فرآیند ساده اما حساس است. رعایت اصول بهداشتی، نقش کلیدی دارد. استفاده صحیح از وازلین اهمیت زیادی دارد. تعویض اصولی پوشک از عفونت جلوگیری می‌کند. توجه به علائم هشدار ضروری است. پیگیری ماه‌های بعد نباید فراموش شود. آگاهی والدین بهترین ابزار پیشگیری است.

برای آشنایی بیشتر با مراقبت های کودک می توانید مقالات زیر از مجله اوریکا را بخوانید.

مراقبت از نوزاد تازه متولد شده | راهنمای کامل و علمی ماه اول

پرورش توانایی ذهن کودک؛ راهنمای جامع والدین آگاه

لجبازی کودکان چیست | ترفندهای مؤثر برای مقابله با لجبازی کودکان

سوالات متداول

1. آیا قرمزی بعد از ختنه طبیعی است؟ بله، قرمزی خفیف در روزهای اول طبیعی است.
2. تا چند روز درد بعد از ختنه طبیعی است؟ معمولاً ۱ تا ۲ روز.
3. آیا آنتی‌بیوتیک نیاز است؟ خیر، مگر با تشخیص پزشک.
4. حلقه ختنه اگر نیفتاد چه کنیم؟ به پزشک مراجعه کن.
5. چه زمانی مراجعه فوری لازم است؟ در صورت تب، خونریزی شدید یا ترشح چرکی.